تعویض مفصل زانو در اغلب بیماران جراحی ایمن و مؤثری است اما مانند هر عمل جراحی بزرگی می تواند با عوارضی مانند لخته خون، عفونت، درد و خشکی مداوم، آسیب عصبی یا مشکلات مربوط به پروتز همراه باشد.
نکته مهم این است که تورم، درد و محدودیت حرکتی خفیف در هفته های ابتدایی لزوماً نشانه عارضه نیستند؛ آنچه اهمیت دارد شدت علائم، روند بهبود و ظهور نشانه هایی مانند تب، ترشح از زخم، درد یا تورم رو به افزایش ساق و تنگی نفس است!
عوارض رایج بعد از جراحی تعویض مفصل زانو
بخشی از علائمی که بیمار بعد از عمل تجربه می کند، بخشی طبیعی از روند ترمیم هستند. درد و تورم در روزها و هفته های ابتدایی شایع است و معمولاً با دارو، بالا نگه داشتن پا، حرکت تدریجی و برنامه فیزیوتراپی کنترل می شود.
بهبود کامل ممکن است چند ماه یا بیشتر طول بکشد و زمان بازگشت عملکرد در افراد مختلف یکسان نیست.
روند علائم اهمیت بیشتری از وجود یک علامت منفرد دارد؛ برای مثال، درد و تورمی که به تدریج کمتر می شود با درد، قرمزی یا تورمی که روزبه روز بیشتر می شود، یکسان نیست.
1- درد و تورم
پس از جراحی، درد زانو قابل انتظار است و بیمار معمولاً برای مدتی به داروهای مسکن نیاز دارد. تورم نیز می تواند در اطراف زانو و حتی ساق و مچ پا دیده شود.
دکتر سید احمد سبحانی متخصص تعویض مفصل زانو در شیراز توصیه می کند که در دوره ابتدایی، بالا نگه داشتن پا و انجام تمرینات تجویز شده توسط فیزیوتراپیست به مدیریت تورم و بازگشت حرکت کمک می کند.
با این اپلیکیشن ساده، هر زبانی رو فقط با روزانه 5 دقیقه گوش دادن، توی 80 روز مثل بلبل حرف بزن! بهترین متد روز، همزمان تقویت حافظه، آموزش تصویری با کمترین قیمت ممکن!
با این حال، افزایش قابل توجه درد یا تورم، به خصوص زمانی که با تب، قرمزی یا ترشح از زخم همراه باشد، باید توسط پزشک ارزیابی شود.
2- خشکی و محدودیت حرکت زانو
یکی دیگر از نگرانی های بعد از تعویض مفصل، دشواری در خم و راست کردن زانو است.
مشکلاتی مانند درد مداوم، خشکی و محدودیت خم شدن ممکن است بعد از جراحی ایجاد شوند و فیزیوتراپی و تمرینات مناسب می توانند در بهبود عملکرد نقش داشته باشند.
از نظر عملی، اینجا تفاوت میان استراحت و بی تحرکی اهمیت پیدا می کند. استراحت برای کنترل درد ضروری است اما بی تحرکی طولانی مدت می تواند روند بازگشت عملکرد را مختل کند.
به همین دلیل توانبخشی بعد از تعویض مفصل زانو از همان روز جراحی یا حداکثر باید طی ۲۴ ساعت آغاز شود، البته متناسب با شرایط بیمار!
3- عفونت
عفونت ممکن است در محل برش جراحی ایجاد شود یا به بافت های عمقی و اطراف پروتز برسد.
عفونت های سطحی ممکن است با آنتی بیوتیک درمان شوند اما در صورت درگیری عمقی مفصل احتمال نیاز به جراحی مجدد وجود دارد.
تب، احساس گرما یا لرز، قرمزی و حساسیت رو به افزایش زانو و خروج ترشح یا چرک از زخم از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
4- لخته خون و آمبولی ریه
تشکیل لخته خون در وریدهای عمقی پا یا DVT از عوارض شناخته شده بعد از تعویض مفصل زانو است. خطر اصلی زمانی ایجاد می شود که لخته از محل خود جدا شده و به ریه برسد و باعث آمبولی ریوی شود.
طبق راهنمای بالینی Newcastle Hospitals NHS Foundation Trust، خطر ایجاد لخته خون در پا یا ریه (DVT یا آمبولی ریوی) پس از تعویض مفصل زانو ۲ تا ۵ درصد گزارش شده است؛ با این حال، این رقم مربوط به اطلاعات ارائه شده در این مرکز است و نباید به عنوان احتمال ثابت برای تمام بیماران در نظر گرفته شود.
(منبع: https://www.newcastle-hospitals.nhs.uk/resources/knee-replacement-surgery/)
5- آسیب عصب یا عروق
آسیب به عصب، رگ یا ساختارهای اطراف زانو از عوارض کمتر شایع جراحی است. آسیب عصبی ممکن است با بی حسی، ضعف یا درد همراه باشد.
به همین دلیل، بروز ضعف یا بی حسی جدید و قابل توجه پس از عمل باید به تیم درمان اطلاع داده شود و نباید صرفاً به حساب روند طبیعی بهبودی گذاشته شود.
علائم هشدار بعد از تعویض مفصل زانو
گاهی تشخیص اینکه کدام علائم طبیعی و کدام علائم نیازمند بررسی فوری هستند برای بیمار دشوار است. یک معیار ساده، توجه به روند تغییرات و علائم همراه است.
|
وضعیت |
اقدام مناسب |
|
درد و تورم قابل کنترل که به تدریج بهتر می شود |
ادامه مراقبت و توانبخشی طبق برنامه پزشک |
|
تورم یا درد رو به افزایش |
تماس با پزشک و ارزیابی وضعیت |
|
تب، لرز یا ترشح از زخم |
ارزیابی پزشکی سریع برای احتمال عفونت |
|
درد و تورم ساق |
بررسی احتمال DVT |
|
درد و تورم پا همراه با تنگی نفس یا درد قفسه سینه |
وضعیت اورژانسی؛ دریافت کمک پزشکی فوری |
|
درد جدید یا کاهش عملکرد ماه ها بعد از عمل |
بررسی توسط متخصص ارتوپدی |
در مورد بیمارانی که به تازگی تعویض مفصل داشته اند، درد ضربان دار یا گرفتگی در پا، تب، ترشح از زخم و قرمزی یا تورمی که در حال بدتر شدن است را از نشانه هایی می دانیم که نیاز به ارزیابی دارند.
همچنین تنگی نفس یا درد قفسه سینه همراه با درد و تورم پا می تواند نشانه آمبولی ریه باشد و نیازمند اقدام فوری است.
مراقبت های بعد از عمل برای کاهش عوارض
مراقبت بعد از جراحی فقط به مصرف دارو محدود نمی شود. برنامه موفق توانبخشی ترکیبی از کنترل درد، مراقبت از زخم، حرکت تدریجی، پیشگیری از لخته و تمرینات هدفمند است.
بیمار در ابتدای دوره باید از عصا یا واکر استفاده کند، مطابق توان خود به تدریج راه رفتن را افزایش دهد و تمرینات فیزیوتراپی را انجام دهد. همچنین برای کاهش خطر لخته، بیمار باید در طول دوره نقاهت طبق دستور تیم درمان مرتب حرکت کند.
از طرف دیگر، توانبخشی باید شامل آموزش فعالیت های روزمره، تمرینات خانگی و حرکت دادن مفصل باشد. بنابراین فیزیوتراپی را نباید صرفاً مرحله ای برای کم کردن درد دانست؛ هدف اصلی آن بازگرداندن قدرت، دامنه حرکت و استقلال عملکردی بیمار است.
در مورد داروهای ضد انعقاد نیز نباید یک نسخه عمومی برای همه بیماران در نظر گرفت. نوع دارو و مدت مصرف باید بر اساس وضعیت فرد، خطر لخته و نظر پزشک تعیین شود.
نقش انتخاب جراح باتجربه در کاهش عوارض
یک مرور سیستماتیک درباره نقش حجم جراحی جراح در تعویض کامل مفصل زانو نشان می دهد که حجم کمتر جراحی در برخی مطالعات با نرخ بالاتر عفونت، مدت عمل بیشتر، بستری طولانی تر، نیاز بیشتر به تزریق خون و نتایج ضعیف تر گزارش شده توسط بیماران همراه بوده است.
داده های American Joint Replacement Registry نیز ارتباط قابل توجهی میان حجم پایین جراح و بیمارستان و افزایش برخی پیامدهای نامطلوب پس از تعویض کامل مفصل زانو نشان داده اند.
در این مطالعه، نسبت شانس بازنگری کلی برای مراکز و جراحان کم حجم در TKA برابر ۱٫۷۲ و برای بازنگری زودهنگام ناشی از عفونت مفصل ۲٫۱۸ گزارش شد.
البته از این داده ها نمی توان نتیجه گرفت که هر جراح باتجربه ای حتماً نتیجه بهتری خواهد داشت. وضعیت عمومی بیمار، بیماری های زمینه ای، نوع آسیب، انتخاب ایمپلنت، تکنیک جراحی، مراقبت های بیمارستانی و کیفیت توانبخشی همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.
بنابراین هنگام انتخاب بهترین دکتر عمل زانو در شیراز، بررسی سابقه واقعی جراح در این نوع عمل، نحوه پیگیری بعد از جراحی، برنامه توانبخشی و امکانات مرکز درمانی منطقی تر از تکیه بر عنوان هایی مانند بهترین جراح است.
سوالات متداول
آیا درد بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟
بله، درد در روزها و هفته های ابتدایی بعد از جراحی قابل انتظار است و معمولاً با دارو و توانبخشی کنترل می شود.
نکته مهم این است که درد باید در روند کلی بهبود کاهش پیدا کند؛ درد شدید یا رو به افزایش، بخصوص همراه با تب، ترشح یا تورم غیر معمول، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
تورم پا بعد از تعویض مفصل زانو تا چه زمانی ادامه دارد؟
مدت زمان تورم می تواند برای چند هفته ادامه داشته باشد و به شرایط عمومی، میزان فعالیت و روند بهبودی بیمار بستگی دارد.
بالا نگه داشتن پا و انجام تمرینات توصیه شده می تواند به کنترل تورم کمک کند. اگر تورم به جای کاهش، بیشتر شود یا با درد ساق همراه باشد، باید احتمال عوارضی مانند لخته خون بررسی شود.
مهم ترین علامت عفونت پروتز زانو چیست؟
تب، قرمزی و درد رو به افزایش، حساسیت محل جراحی و ترشح از زخم از علائمی هستند که می توانند با عفونت مرتبط باشند. عفونت عمقی اطراف پروتز ممکن است به درمان جراحی نیز نیاز پیدا کند.
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو از چه زمانی شروع می شود؟
در صورت امکان، توانبخشی باید در همان روز جراحی یا حداکثر طی ۲۴ ساعت آغاز شود. برنامه دقیق تمرینات و میزان فعالیت باید بر اساس شرایط بیمار و نظر تیم درمان تعیین شود.
آیا تعویض مفصل زانو ممکن است به جراحی مجدد نیاز داشته باشد؟
طول عمر بسیاری از پروتزهای زانو را حداقل حدود ۱۵ تا ۲۰ سال است اما ممکن است در طول زمان دچار فرسایش یا شل شدگی شوند و در برخی بیماران به جراحی مجدد نیاز باشد.
