NFT و بازار هنر دیجیتال؛ نقش اتریوم چیست؟

همه می‌توانند یک تصویر دیجیتال را به‌راحتی ذخیره، کپی یا برای بقیه ارسال کنند. اما در بازار NFT، موضوع فقط خودِ تصویر نیست. خریدار یک دارایی دیجیتال دریافت می‌کند که روی بلاک چین ثبت شده و می‌تواند مالک فعلی و سابقه جابه‌جایی‌های ثبت‌شده روی بلاک چین را بررسی کند. همین ویژگی باعث شده است هنرمندان و سرمایه‌گذاران بزرگ وارد بازار NFT شوند؛ بازاری که بعضی از آثار آن با قیمت‌های چند میلیون دلاری فروخته شدند. اتریوم هم با قراردادهای هوشمند، زیرساخت اصلی بسیاری از NFTها را فراهم کرده اما سوال اصلی این است که NFT دقیقاً چه تغییری ایجاد کرده و چرا اتریوم به یکی از مهم‌ترین شبکه‌های این بازار تبدیل شده است؟

NFT چیست و چه کاربردی دارد؟

NFT مخفف عبارت Non-Fungible Token یا «توکن غیرقابل تعویض» یا «توکن غیرمثلی» است. برای درک آن، اول باید تفاوت دارایی‌های قابل تعویض و غیرقابل تعویض را بررسی کنیم. شما می‌توانید در بازار ارزهای دیجیتال یک واحد بیت کوین را به راحتی با واحد دیگری از BTC معامله کنید، چون از نظر قیمت و ماهیت هیچ تفاوتی بین آن‌ها وجود ندارد. اما یک توکن غیرمثلی شناسه و مشخصات منحصربه‌فردی دارد و نمی‌توان آن را مثل یک ارز دیجیتال با NFT دیگری عوض کرد و همان دارایی را در اختیار داشت.

NFTها روی بلاک چین ثبت می‌شوند و هر توکن یک شناسه منحصربه‌فرد دارد. موقع ایجاد یا انتقال NFT، اطلاعاتی مثل مالک فعلی، سابقه انتقال و ارتباط آن با یک دارایی مشخص می‌تواند روی شبکه ثبت شود. این دارایی ممکن است تصویر، موسیقی، ویدئو، آیتم بازی، بلیت، دامنه یا یک اثر هنری باشد.

دقیقاً به همین خاطر به آن‌ها توکن غیرقابل تعویض می‌گویند؛ چون هر NFT ویژگی و ارزش مستقل خودش را دارد و نمی‌توان آن را مثل یک واحد بیت کوین با واحد کاملاً مشابهی جایگزین کرد. در بازار هنر دیجیتال، NFT به هنرمند اجازه می‌دهد اثرش را به شکل یک دارایی توکنیزه‌شده عرضه کند و سابقه مالکیت و انتقال آن را روی بلاک چین قابل پیگیری کند. 

یکی از تغییرات مهمی که NFTها ایجاد کردند، امکان تعریف مالکیت و انتقال دارایی‌های دیجیتال بدون اتکا به یک دفتر ثبت مرکزی بود. قبل از آن، یک تصویر دیجیتال را می‌شد به‌راحتی کپی کرد و تشخیص نسخه اصلی یا مالک آن همیشه ساده نبود. NFTها روشی برای ثبت و بررسی منشا و سابقه مالکیت دارایی دیجیتال ایجاد کردند اما باید توجه داشت که مالک NFT لزوماً به معنی مالکیت حقوق کپی‌رایت اثر نیست.

کاربرد NFTها فقط به آثار هنری محدود نمی‌شود. در بازی‌های بلاک چینی، NFT می‌تواند نماینده یک آیتم منحصربه‌فرد باشد. در رویدادها هم می‌توان از آن برای صدور بلیت یا گواهی دیجیتال استفاده کرد. بعضی از پروژه‌ها هم از NFT برای عضویت در یک جامعه یا دسترسی به امکانات خاص بهره می‌برند. 

چرا اتریوم به یکی از مهم‌ترین شبکه‌های بازار NFT تبدیل شد؟

اتریوم نقش مهمی در رشد بازار NFT داشت، چراکه از همان اول صرفاً برای انتقال یک دارایی دیجیتال از فردی به فرد دیگر طراحی نشده بود. قابلیت قراردادهای هوشمند این شبکه به توسعه‌دهندگان اجازه داد برنامه‌هایی ایجاد کنند که بدون نیاز به یک واسطه متمرکز، قوانین از پیش تعیین‌شده را اجرا کنند. همین قابلیت بعدها برای ساخت، خریدوفروش و مدیریت NFTها اهمیت زیادی پیدا کرد.

استانداردهای توکن هم در گسترش NFT روی اتریوم نقش داشتند. استاندارد ERC-721 امکان ایجاد توکن‌های منحصربه‌فرد را فراهم کرد و استاندارد ERC-1155 هم امکان مدیریت انواع مختلفی از دارایی‌ها را در یک قرارداد هوشمند فراهم کرد. وجود چنین استانداردهایی باعث شد پروژه‌ها و بازارهای مختلف بتوانند NFTهایی ایجاد کنند که در یک اکوسیستم مشترک قابل شناسایی و استفاده باشند.

اتریوم همچنین در دوره‌ای که بازار NFT به سرعت در حال رشد بود، بسیار محبوب بود. پروژه‌های هنری و مجموعه‌های معروف NFT روی این شبکه شکل گرفتند و بازارهایی برای معامله آن‌ها ایجاد شد. مجموعه‌هایی مثل CryptoPunks و Bored Ape Yacht Club هم به افزایش توجه عمومی به این حوزه کمک کردند.

پی نوشت تصویر: یکی از NFTهای مجموعه Bored Ape Yacht Club که جاستین بیبر، خواننده مشهور کانادایی، آن را خریداری کرد.

البته فعالیت در اکوسیستم اتریوم بدون هزینه نیست. کاربران علاوه بر خرید اتریوم برای پرداخت هزینه NFT، باید کارمزد شبکه یا Gas Fee را هم در نظر بگیرند؛ کارمزدی که در دوره‌های شلوغی شبکه می‌تواند افزایش پیدا کند. برای خرید یک NFT نسبتاً ارزان، بالا بودن این هزینه ممکن است معامله را از نظر اقتصادی کم‌صرفه کند. 

با وجود این مشکلات، اثر شبکه‌ای اتریوم مزیت مهمی بود. هرچه تعداد کاربران، توسعه‌دهندگان، کیف پول‌ها، بازارها و پروژه‌های فعال بیشتر شد، حضور در این اکوسیستم برای پروژه‌های جدید هم جذاب‌تر شد. به این ترتیب، اتریوم فقط به خاطر فناوری خود به یکی از شبکه‌های اصلی بازار NFT تبدیل نشد؛ بلکه ترکیبی از زیرساخت فنی، استانداردهای مشخص، جامعه توسعه‌دهندگان و نقدینگی جایگاه آن را تقویت کرد.

چالش‌های بازار NFT چیست؟

بازار NFT علاوه بر نوآوری‌های خاص خودش، با مشکلات و ریسک‌های قابل توجهی هم روبه‌رو است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، نوسان شدید قیمت است. ارزش یک NFT ممکن است تحت تأثیر میزان محبوبیت یک مجموعه، شرایط کلی بازار کریپتو، فعالیت جامعه کاربران یا حتی توجه رسانه‌ای قرار بگیرد. بنابراین نمی‌توان برای خیلی از NFTها ارزش‌گذاری را با روش‌های ساده دارایی‌های سنتی انجام داد.

مشکل دیگر، نقدشوندگی است. رمزارزهای بزرگی مثل ETH بازار بزرگی دارند و کاربران می‌توانند از طریق پلتفرم‌های معاملاتی و صرافی‌های داخلی مثل نوبیتکس برای خرید اتریوم یا فروش آن اقدام کنند. اما هر NFT به خریدار مشخصی نیاز دارد و ممکن است فروش آن با قیمت موردنظر زمان‌بر یا حتی سخت باشد. 

ریسک کلاهبرداری و پروژه‌های جعلی نیز اهمیت دارد. ساخت یک NFT یا ایجاد مجموعه‌ای جدید لزوماً به معنای معتبر بودن آن نیست. مسئله مالکیت فکری هم یکی از نقاط بحث‌برانگیز این بازار است. خرید NFT معمولاً به معنی خرید حقوق کامل مربوط به اثر نیست. بسته به شرایط پروژه، خریدار ممکن است فقط مالک توکن باشد و حق استفاده تجاری یا بازتولید اثر را در اختیار نداشته باشد.

از طرف دیگر، هزینه‌های شبکه و کارمزد بازارها می‌تواند سود معامله را کاهش دهد. این موضوع مخصوصاً برای کاربران ایرانی که علاوه بر هزینه‌های شبکه، با تغییرات نرخ ارز نیز مواجه هستند اهمیت بیشتری دارد. در جدول زیر می‌توانید ۳ تا از معروف‌ترین پلتفرم‌های خریدوفروش NFT را بررسی کنید.

جمع‌بندی

اتریوم را می‌توان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های بازار NFT دانست. قراردادهای هوشمند، استانداردهای توکن، جامعه بزرگ توسعه‌دهندگان و شکل‌گیری پلتفرم‌های متعدد باعث شدند این شبکه به بخش مهمی از اقتصاد هنر دیجیتال تبدیل شود. با این حال، رشد NFT به معنی حذف ریسک‌های آن نیست؛ نوسان قیمت، نقدشوندگی پایین، کلاهبرداری و مسائل مالکیت فکری همچنان از چالش‌های جدی این بازار هستند. بنابراین NFT برای کسی مناسب‌تر است که علاوه بر علاقه به هنر دیجیتال، درک مناسبی از بلاک چین و ریسک‌های دارایی‌های دیجیتال داشته باشد.