معرفی تصویری مراحل تولید عسل در ایران +فیلم

آیا می دانید عسل چگونه تولید میشود؟ برای تولید یک کیلوگرم از این غذای خوشمزه  حدود 20هزار زنبور آنرا از 4 میلیون گل جمع آوری می کنند ضمن اینکه باید مسافت خیلی طولانی را برای پیدا کردن گل طی کنند. در این مقاله تمام مراحل جالب تولید عسل، از زمان بیرون رفتن زنبور برای یافتن گل مورد علاقه خود، جمع آوری شهد و برگشت به کندو را بطور کامل برایتان توضیح می دهیم.

مقدمه:

برای تولید عسل، زنبورها باید هر روز حداکثر مسافت 3 کیلومتری را برای پیدا کردن گیاه مورد علاقه خود بدنبال گل می گردند تا شهد شیرین را از جام گل‌ها بوسیله زبان خرطومی خود جمع نماید و در کیسه عسلی خود که در واقع معده دوم زنبورعسل هست ذخیره می کنند. در این کیسه شهد با آنزیم ها و بزاق زنبورعسل مخلوط می شود سپس با تغییر ساختار شهد، آنرا به شکل محلولی عالی، غلیظ و پرانرژی درمی‌آورد.

ویدیوی 1

ویدیوی 2-استخراج عسل در خارج از کشور

مراحل تولید عسل :

شهد از 80 درصد آب و بعضی انواع قندهای مرکب مثل ساکارز تشکیل شده است. بسیاری از گیاهان از شهد برای جذب حشراتی مثل زنبورعسل استفاده می کنند تا بر روی گل بنشینند و عمل گرده افشانی را انجام دهند. زنبور عسل در هر نوبت پرواز برای جمع‌آوری شهد، حدود ۴۰ میلی‌گرم شهد را به کندو حمل می‌کند. زنبور مجبور است برای تهیه یک کیلوگرم از این شهد گوارا 120 تا 150 هزار بار شهد حمل کند و برای فراهم نمودن آن ده میلیون گل را بازدید کرده و از آن‌ها شهد (انگبین) تهیه نماید واین مسافت معادل این است که گویا هفت بار دور زمین پرواز کرده است.

زنبور مزرعه موقع برگشت و حمل شهد به کندو، در بین راه مقداری از آب شهد را جذب، و سپس از کلیه‌ها دفع می‌کند. مقداری دیاستاز diastase از نوع اینورتاز invertase ( تجزیه کننده مواد قندی است) از جداره عسلدان ترشح و به شهد می‌افزاید. کارگر مزرعه، این شهد یا به اصطلاح عسل نارس را در داخل سلول‌ها قرار می‌دهد و دوباره جهت جمع‌آوری به سوی کشتزارها و سرچشمه‌ها برمی‌گردد.

فرایند تبدیل شهد به عسل:

این حشره با تمام کوچکی‌اش دو معده دارد، شهد گل‌های مکیده شده وارد معده اول می‌شود و می تواند حدود 70 میلی گرم شهد ذخیره کند یعنی معادل وزن خود زنبور و برای اینکه این معده اش را پر از شهد کند باید از حدود 100 تا 150 گل بازدید کند. که این معده بوسیله دریچه‌ای به معده دوم مربوط است. معده دوم عملیات گوارشی را انجام می‌دهد.

حتما بخوانید: اطلاعات کامل راجب گرده گل زنبور عسل

معده اول را کیسه عسلی یا چینه دان می‌گویند کلیه مراحل تبدیل شهد به عسل در این معده انجام گرفته و عسل رسیده و آماده شده از طریق خرطوم زنبور به سلول‌های مومی شکل ریخته می‌شود. کیسه عسلی به وسیله دریچه‌ای به معده دوم (معده اصلی) منتهی می شود زنبور عسل در صورت لزوم جهت تغذیه خویش با اندک فشار بوسیله ماهیچه‌های اطرافش دریچه را باز می‌کند و از این طریق عسل مورد نیاز زنبور وارد معده اصلی شده و صرف تغذیه آن می شود و سایر عملیات از جمله  گوارش و دفع مدفوع مربوط به این معده می‌باشد.

موقع برگشت زنبور عسل به کندو، شهد جمع آوری شده را به زنبورهای کارگر داخل کندو منتقل می کند و یا به صورت نارس آن را داخل سلول ها رها می کند و مجددا به سمت جمع آوری شهد می رود. زنبورهای داخل کندو شهد موجود در شکم زنبور دیگر را می مکند و به طور مرتب این شهد را دهان به دهان می کنند و آن را با آنزیم های خاصی که بدنشان ترشح می کند مخلوط می کنند و در طی این فرایند قندهای مرکب موجود در شهد را به قندهای ساده تبدیل می کنند.

بیشتر قند مرکب موجود در شهد ساکارز می باشد و درواقع ساکارز ترکیب فروکتوز و گلوکز می باشد و زنبورعسل با ترشح آنزیم های خاص  ساکارز را تبدیل به فروکتوز و گلوکز می کند. این کار زنبورعسل باعث می شود که مصرف شهد برای زنبورها راحت تر شده و در مقابل حمله باکتری ها هم ایمن شود.

عسل چگونه غلیظ می شود :

در اثر بال زدن سریع زنبورها آب اضافی موجود در عسل تبخیر می شود و به حدود 18 درصد می رسد. جالب است بدانید که زنبورعسل هرگز نمی خوابد و اگر شما در شب بین کندوها قدم بزنید صدای وزوز زنبورها که مشغول تبخیر آب عسل و یا دهان به دهان کردن آن می باشند می شنوید. بعد از اینکه زنبورعسل ساکارز را تبدیل به فروکتوز و گلوکز کرد و عسل را هم تغلیظ کرد آن را در خانه های شش ضلعی ذخیره میکندو با لایه ای از موم نازک که ما به آن پولک می گوییم درب استوانه را پلمپ می کند تا زمانی که یا خود زنبورها عسل را بخورند و یا زنبوردار عسل را برداشت کند.

غلظت عسل در مناطق مختلف :

در مناطقی از کشور که رطوبت موجود در هوا بسیار بالاست و نزدیک دریا هستند زنبور نمی تواند میزان آب را به مقدار مطلوب برساند و به همین دلیل این عسل ها رقیق تر هستند اما در مناطق کوهستانی و خشک زنبور به راحتی رطوبت عسل را کنترل می کند.

یک تصور اشتباه وجود دارد که بعضی ها عسل را مدفوع زنبورعسل می دانند در صورتی که سیستم گوارش زنبور با سیستم تولید عسل آن کاملا مجزاست و زنبور عسل که سرآمد همه حشرات هست هرگز داخل کندو مدفوع نمی کند. مدفوع زنبور عسل ماده‌ای است آجری رنگ تا قهوه ای که عموما خارج از کندو دفع می‌شود و به هیچ وجه قابل استفاده نمی‌باشد.

رقص زنبورها؛ زبان ارتباطی برای پیدا کردن گل

یکی از شگفت‌انگیزترین بخش‌های زندگی زنبور عسل که در متن اصلی به آن اشاره نشده، نحوه اطلاع‌رسانی زنبورهای پیشاهنگ به بقیه کندو درباره محل گل‌های پرشهد است. زنبورهایی که موفق به یافتن منبع خوبی از شهد می‌شوند، پس از بازگشت به کندو، حرکات رقص‌مانند خاصی به نام “رقص هشت” یا Waggle Dance انجام می‌دهند.

جهت و مدت این رقص، به بقیه زنبورها اطلاعات دقیقی درباره فاصله و جهت دقیق منبع غذایی نسبت به موقعیت خورشید می‌دهد. هرچه رقص طولانی‌تر باشد، منبع غذایی دورتر است، و زاویه حرکت زنبور نسبت به عمود کندو، جهت پرواز لازم برای رسیدن به گل‌ها را مشخص می‌کند. این سیستم ارتباطی پیچیده یکی از پیشرفته‌ترین اشکال ارتباط در دنیای حشرات محسوب می‌شود.

تقسیم‌بندی وظایف در کندوی زنبور عسل

فرآیند تولید عسل بدون همکاری دقیق و تقسیم‌کار میان زنبورها ممکن نیست. یک کندوی زنبور عسل شامل سه نوع زنبور اصلی است: ملکه که تنها وظیفه‌اش تخم‌گذاری است، زنبورهای نر که وظیفه اصلی‌شان باروری ملکه است، و زنبورهای کارگر که تمام کارهای کندو از جمله جمع‌آوری شهد، تولید عسل، نظافت و محافظت از کندو را برعهده دارند.

جالب است بدانید زنبورهای کارگر نیز بسته به سن خود وظایف متفاوتی دارند؛ زنبورهای جوان‌تر معمولاً درون کندو مشغول نظافت، تغذیه لارو‌ها و ساخت موم هستند، در حالی‌که زنبورهای مسن‌تر و باتجربه‌تر مسئولیت خروج از کندو برای جمع‌آوری شهد و گرده را برعهده می‌گیرند. این تقسیم‌بندی سنی باعث می‌شود کندو همیشه با بیشترین بهره‌وری ممکن فعالیت کند.

چگونه زنبوردار عسل را برداشت می‌کند؟

پس از اینکه زنبورها سلول‌های مومی را با پولک می‌پوشانند و عسل کاملاً آماده می‌شود، نوبت به زنبوردار می‌رسد تا محصول را برداشت کند. زنبوردار ابتدا با استفاده از دستگاه دودزا (Smoker)، دود ملایمی به داخل کندو می‌فرستد تا زنبورها آرام شوند و رفتار تهاجمی کمتری از خود نشان دهند.

سپس قاب‌های مومی حاوی عسل از کندو خارج شده و لایه پولک روی سلول‌ها با کاردک مخصوص برداشته می‌شود. در مرحله بعد، قاب‌ها داخل دستگاهی به نام اکستراکتور (Extractor) قرار می‌گیرند که با چرخش سریع، عسل را با نیروی گریز از مرکز از سلول‌ها جدا می‌کند، بدون آنکه به ساختار موم آسیبی برسد. این روش باعث می‌شود قاب‌های خالی‌شده بتوانند دوباره به کندو بازگردانده شوند و زنبورها بلافاصله فعالیت خود را برای پر کردن دوباره آن‌ها آغاز کنند.

چرا عسل کریستالی یا شکرک می‌زند؟

بسیاری از افراد وقتی عسل خود را پس از مدتی نگهداری، غلیظ و دانه‌دانه (شکرک‌زده) می‌بینند، تصور می‌کنند عسل فاسد شده یا اصل نیست، در حالی که این پدیده کاملاً طبیعی و حتی نشانه‌ای از خالص بودن عسل است. عسل ترکیبی فوق‌اشباع از قندهای گلوکز و فروکتوز است و با گذشت زمان، به‌خصوص در دماهای پایین‌تر از ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتی‌گراد، ملکول‌های گلوکز به‌تدریج به شکل کریستال درمی‌آیند.

سرعت کریستالی شدن به نسبت گلوکز به فروکتوز در هر نوع عسل بستگی دارد؛ عسل‌هایی مانند عسل گون و عسل کلزا که گلوکز بیشتری دارند، سریع‌تر شکرک می‌زنند، در حالی‌که عسل‌هایی مانند عسل آویشن یا عسل اقاقیا که فروکتوز بیشتری دارند، مدت طولانی‌تری به‌صورت مایع باقی می‌مانند. برای بازگرداندن عسل شکرک‌زده به حالت مایع، کافی است ظرف آن را در آب گرم (نه جوش) قرار دهید تا کریستال‌ها به‌آرامی ذوب شوند.

تفاوت عسل با ژل رویال و بره موم

در کنار عسل، زنبورها دو ماده ارزشمند دیگر نیز تولید می‌کنند که گاهی با عسل اشتباه گرفته می‌شوند. ژل رویال (Royal Jelly) ماده‌ای است غنی از پروتئین و ویتامین که توسط زنبورهای کارگر جوان از غدد خاصی در سر خود ترشح می‌شود و تنها به لارو ملکه آینده و در دوره‌ای کوتاه به تمام لاروها خورانده می‌شود؛ این ماده هیچ ارتباط تولیدی با شهد گل ندارد.

بره‌موم یا پروپولیس (Propolis) نیز ماده‌ای صمغ‌مانند است که زنبورها از شیره درختان و جوانه‌های گیاهی جمع‌آوری می‌کنند و از آن برای ضدعفونی و آب‌بندی کردن ترک‌های کندو استفاده می‌کنند. بر خلاف عسل که منبع اصلی انرژی زنبورهاست، بره‌موم و ژل رویال بیشتر نقش محافظتی و تغذیه‌ای تخصصی دارند.

چگونه عسل طبیعی را از عسل تقلبی تشخیص دهیم؟

با توجه به رواج عسل‌های تقلبی یا شکرآب‌شده در بازار، آشنایی با چند روش ساده تشخیص می‌تواند مفید باشد. یکی از رایج‌ترین آزمایش‌های خانگی، تست انحلال در آب است؛ عسل طبیعی به‌کندی در آب حل می‌شود و در ابتدا به شکل توده‌ای در کف ظرف باقی می‌ماند، در حالی‌که عسل تقلبی معمولاً به‌سرعت و بدون مقاومت در آب حل می‌شود.

روش دیگر بررسی رفتار عسل در دمای پایین است؛ همان‌طور که اشاره شد، عسل طبیعی پس از مدتی در یخچال شکرک می‌زند، در حالی‌که بسیاری از عسل‌های تقلبی به دلیل وجود شربت‌های صنعتی، این خاصیت را ندارند. با این حال، بهترین و مطمئن‌ترین روش، خرید عسل از منابع معتبر و آزمایش‌شده است، چون تست‌های خانگی همیشه دقت صددرصد ندارند.

کاربران گرامی ! از اینکه سایت ما را برگزیدید از شما سپاسگذاریم، لطفاً چنانچه سؤالی در زمینه مراحل تولید عسل دارید آنرا در بخش نظرات بیان نمایید تا به آن پاسخ داده شود.